على محمدى خراسانى

216

شرح منطق مظفر (فارسى)

طرفداران اصالة الماهية اين است كه ؛ ما مىبينيم اسناد موجود ( كه يك وصف عنوانى اشتقاقى است و از مبدء وجود مشتق شده ) به ماهيات صحيح است ، مثلا مىگوييم : « الانسان موجود » « الفرس موجود » ، « الماهية موجودة » و . . . ولى اسناد آن به وجود صحيح نيست ، مثلا نمىتوان گفت : الوجود موجود زيرا موجود يعنى دات و شى ثبت له الوجود ، پس وجود ، عارض بر اين ذات است و به قول شما خود اين شئ و ذات هم كه در خارج تحصل دارد ، وجود است پس بايد بتوان به آن هم موجود را اسناد داده و بگوئيم : « الوجود موجود » و هكذا و اين تسلسل است كه براى وجود ، وجودى باشد و باز براى وجود ، وجودى باشد و باز براى وجود اوّلى وجودى باشد و . . . و تسلسل ، محال و باطل است پس حقّ اين است كه ماهيت اصيل است نه وجود . مرحوم مظفر در جواب مىفرمايند : تمام اشتباه اين قائل از آنجا ناشى مىشود كه تصور صحيحى از معناى موجود ندارد ، بيان ذلك : لازم به ذكر است عناوين اشتقاقيه و محمولاتى كه بر يك ذات و موضوع ، حمل مىشوند در يك تقسيم دو دسته هستند : 1 . محمولات بالضميمه . 2 . محمولات من صميمه . براى تعريف آن دو از مطلبى كه در شرح اصول فقه « 1 » آورده‌ام استفاده مىنمايم . دستهء اوّل از عناوين ، عبارتند از : عناوينى كه انتزاع آنها از ذات ، در گرو انضمام حيثيتى بر ذات است كه اوّلا آن حيثيت زائد بر ذات است و ثانيا از لحاظ ماهيت و وجود مباين با ذات است . مانند عنوان سفيد نسبت به جسم كه اگر بخواهيم عنوان سفيد را از جسم انتزاع كرده و بر آن حمل كنيم بايد يك صفت زائد ، بر ذات ، به نام خصوصيت سفيدى بر آن ذات عارض شود تا بتوانيم بگوئيم اين جسم سفيد است ، و گرنه حقيقت جسم ، جوهرى است داراى ابعاد ثلاثه كه در هرسه بعد هم قابل قسمت است و سفيدى يا سياهى و . . . در آن ذات دخيل نيست . دسته دوم عبارتند از : عناوينى كه از مقام ذات معنون انتزاع مىشوند و نياز به ضميمه‌اى ندارند ، به عبارت ديگر از صميم ذات انتزاع مىشوند مانند وصف ابيضيت نسبت به خود بياض كه مىگوئيم : « البياض ابيض » كه خود ذات بياض ، منشأ انتزاع اين

--> ( 1 ) . جلد 2 ، صفحه 293 .